काठमाडाैँ / भदाै १० गते {अगस्ट २६ तारिख} बिहान करिब १०:३० बजे नेपालको भूभागतर्फ गएको पहिरोका कारण उत्पन्न भएको गेग्रान बहाव (डेब्रिस फ्लो) ले चीनको तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रअन्तर्गत सिगात्से सहरको केरुङ काउन्टीस्थित केरुङ नाकामा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। यस घटनामा ठूलो जनधनको क्षति हुनुका साथै धेरै मानिस बेपत्ता भएका छन्।
चीनको प्राकृतिक स्रोत मन्त्रालयका विज्ञहरूका अनुसार यो विपद् नेपालको भूभागमा रहेको उच्च हिमाली क्षेत्रमा अवस्थित हिमनदी/हिम–बरफको ठूलो भाग भत्किएर खसेपछि उत्पन्न भएको हो। बरफको भाग तीव्र गतिमा तल झर्दा त्यसले बाटोमा रहेको हिमनदीजन्य मोरेन (गेग्रान तथा ढुंगामाटो) लाई समेत बगाएर ल्यायो र तीव्र गतिको गेग्रान बहावमा परिणत भयो। त्यसपछि उक्त गेग्रान बहाव केरुङ तिब्बत नदीमा मिसियो। यसले केरुङ नाकालाई प्रभावित गर्दै त्यसपछि नेपालको दिशातर्फ तल बग्दै गएको बताइएको छ।
चीनको एरो–जियोफिजिकल सर्भे तथा रिमोट सेन्सिङ सेन्टरअन्तर्गतको भूगर्भीय विपद् अनुसन्धान तथा अनुगमन केन्द्रका निर्देशक गुओ झाओछेङले भने, “यो विपद् बरफको ठूलो भाग भत्किएर उत्पन्न भएको गेग्रान बहावका कारण भएको हो। विशेषगरी, उच्च हिमाली क्षेत्रमा रहेको बरफको ठूलो भाग पहाडको भिरालोबाट भत्किएर तल खस्यो। तीव्र गतिमा तल झर्ने क्रममा त्यसले बाटोमा रहेको मोरेन तथा अन्य गेग्रानलाई बगाएर लग्यो र तीव्र गतिमा बग्ने गेग्रान बहाव बन्यो। यो बहाव नदीको बाटो हुँदै अगाडि बढ्दै पहिरो तथा गेग्रान बहावमा विकसित भयो र सीमा क्षेत्रमा रहेका बन्दरगाहका संरचना तथा बस्तीहरूलाई प्रभावित गर्दै नेपालतर्फ निरन्तर बग्यो। यसका कारण चीनभित्र र सीमापार दुवैतर्फ ठूलो जनधनको क्षति भएको छ।”
गुओका अनुसार यही घटनाक्रमले अहिलेको विपद् निम्त्याएको हो।
उनका अनुसार विगतमा छिङहाई–तिब्बत पठारमा यस्ता घटना भएका छन्, तर यस्ता घटना निकै दुर्लभ मानिन्छन्। सन् २०२१ फेब्रुअरी ७ मा भारतको चमोली क्षेत्रमा भएको घटना पनि यससँग मिल्दोजुल्दो थियो। यस्ता घटनाको प्रभाव हिमताल विस्फोटबाट हुने बाढी (GLOF) भन्दा पनि ठूलो हुन सक्ने, विनाशकारी शक्ति बढी हुने र प्रभावको क्षेत्र पनि धेरै टाढासम्म फैलिन सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।
अनुमानअनुसार केरुङमा विपद् निम्त्याउने उक्त बरफ–भत्काइबाट उत्पन्न गेग्रान बहावको गति करिब ५० मिटर प्रतिसेकेन्ड थियो। अत्यन्त तीव्र गतिका कारण मानिसहरूलाई प्रतिक्रिया जनाउने वा सुरक्षित स्थानतर्फ जाने समयसमेत लगभग नपाएको बताइएको छ। यसको प्रभाव २० किलोमिटरभन्दा बढी क्षेत्रसम्म फैलिएको र यसबाट अत्यन्त गम्भीर क्षति भएको अनुमान गरिएको छ।
गुओले भने, “त्यसैले छिङहाई–तिब्बत पठार क्षेत्रमा विपद् न्यूनीकरण तथा रोकथामका क्रममा हामीले न्यूनतम जोखिमको सीमालाई ध्यानमा राख्ने र चरम परिस्थितिको समेत पूर्वकल्पना गर्ने दृष्टिकोण अपनाउनुपर्छ। यस्ता जटिल परिस्थितिलाई पूर्ण रूपमा ध्यानमा राख्नुपर्छ। विपद् रोकथाम तथा सुरक्षा व्यवस्थाका मापदण्ड र आवश्यकताहरू चीनका भित्री भूभागको तुलनामा अझ उच्च हुनुपर्छ।”
प्रतिक्रिया दिनुहोस्