सुन्दर दहाल
नेपालको इतिहासमा करिब तीन सय वर्षसम्म राजतन्त्रको शासन रह्यो । तर यो अवधिमा देशको आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, शैक्षिक र बौद्धिक अवस्था अपेक्षाकृत रूपमा कमजोर रह्यो। यसको मुख्य कारणहरूमा निम्न पक्ष जिम्मेवार देखिन्छ ।
१. कन्द्रीयकृत सत्ता र नवप्रवर्तनको अभाव: राजतन्त्रकालमा सत्ता केही व्यक्तिहरूमा केन्द्रित थियो, जसले नवप्रवर्तन र समावेशी विकासलाई निरुत्साहित गर्यो। यसले समाजमा स्थिरता त ल्यायो, तर दीर्घकालीन विकासका लागि आवश्यक परिवर्तनहरू अवरुद्ध भए।
२. शिक्षा र मानव संसाधनमा लगानीको कमी: शैक्षिक विकासमा पर्याप्त ध्यान नदिँदा जनसंख्याको ठूलो हिस्सा अशिक्षित रह्यो, जसले आर्थिक उत्पादनशीलता र बौद्धिक उन्नतिमा बाधा पुर्यायो।
३. अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र व्यापारको सीमितता: अन्य राष्ट्रहरूसँग व्यापार र सांस्कृतिक आदानप्रदानमा सीमित सहभागिताले आर्थिक विकासका अवसरहरू गुमाए।
विपरीत रूपमा, चीनले एक सय वर्षभित्रै समृद्धिको शिखर चुम्न सफल रह्यो। यसको प्रमुख कारणहरूमा:
१. राजनीतिक स्थिरता र दीर्घकालीन योजना: चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा स्थिर सरकार र दीर्घकालीन विकास योजनाहरूले आर्थिक वृद्धिलाई तीव्र बनायो।
२. शिक्षा र प्रविधिमा लगानी: विज्ञान, प्रविधि र शिक्षामा व्यापक लगानी गर्दै मानव संसाधनको विकास गरियो, जसले नवप्रवर्तन र उत्पादनशीलता बढायो।
३. अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र खुलापन: विश्व बजारसँगको सम्बन्ध विस्तार गर्दै विदेशी लगानीलाई स्वागत गरियो, जसले औद्योगिक विकासलाई गति दियो।
नेपालमा वर्तमान प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र व्यवस्थामा पनि विभिन्न चुनौतीहरू देखिएका छन्। नेताहरूको दुरुपयोग, भ्रष्टाचार र अस्थिरताले जनताको विश्वास कमजोर बनाएको छ। यस्तो अवस्थामा, राजतन्त्रको पुनःस्थापनाको माग उठाउनु भन्दा, वर्तमान प्रणालीभित्रै सुधार गर्दै सुशासन, पारदर्शिता र जवाफदेहितालाई प्रवर्द्धन गर्नु आवश्यक छ। यसका लागि:
१. राजनीतिक सुधार र नेताहरूको जवाफदेहिता: भ्रष्टाचारमा संलग्न नेताहरूलाई कानूनी कारबाही गर्दै स्वच्छ राजनीति सुनिश्चित गर्नु।
२. संस्थागत सुधार र सुशासन: सरकारी संस्थाहरूको पुनर्संरचना गर्दै प्रभावकारी सेवा प्रवाह र पारदर्शिता कायम राख्नु।
३. शिक्षा, स्वास्थ्य र आर्थिक क्षेत्रमा लगानी: मानव संसाधनको विकास गर्दै दीर्घकालीन आर्थिक समृद्धिको आधार तयार गर्नु।
युवाहरूले इतिहासबाट सिक्दै, वर्तमान प्रणालीभित्रै सुधारका लागि सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्छ। पुरानो व्यवस्थाको पुनरावृत्तिभन्दा, नवीन सोच, इमानदारिता र समावेशिताका साथ देशको भविष्य निर्माण गर्नु आजको आवश्यकता हो।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्